آزاد بود و مالدار در گذشت و پسرش بنده‌اى است مكاتب و نصف او آزاد شده نصف مال پدر به او مىرسد و نصف ديگر به برادر ميت و طبقات بعد از او . اگر بنده مكاتب وصيت كند وصيتش به اندازه آزاديش صحيح است مثلا اگر وصيت كند ده درهم به فلان بدهند و نصفش آزاد باشد در پنج درهم نافذ است . اگر كسى براى او وصيت كرد همچنين نصف آن نافذ است . اگر حد بر مكاتب واجب شود به اندازه آزاديش حد آزاد مىزنند و به اندازه بندگى حد بندگى . البته كنيزى كه با او عقد كتابت بسته‌اند و مقدارى از او آزاد شده بر مولى حرام است و نبايد با او هم بستر شود و اگر هم بستر شد زانى است و بايد حدش زد به اندازه كه آزاد است مثلا اگر ده يك او آزاد است بايد ده تازيانه بخورد كه عشر حد است . احكام مكاتب مشروط - مكاتب مشروط را گفتيم كه با او شرط كند اگر مال را نپرداختى به بندگى باز مىگردى و از اين قسم